Quản cáo bên trái scrollbar
Quảng cáo bên phải scrollbar

Những con người làm sáng danh “thương hiệu” Việt

Ngày đăng: 2017-08-21 09:23:50

Chúng ta đều biết, trước Cách mạng mùa Thu tháng Tám, nước Việt Nam hầu như chưa được thế giới biết đến; cho đến ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại quảng trường Ba Đình lịch sử, vang lên Tuyên ngôn Độc lập, “trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng…”. Vì thế, người đầu tiên lãnh sứ mạng thiêng liêng làm sáng danh đất Việt chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Hồ Chí Minh trong rừng Việt Bắc

Một đất nước cũng như một đơn vị, địa phương, việc đặt ra danh hiệu hay tên mặt hàng nào đó thật “kêu” là điều dễ như trở bàn tay, nhưng giữ được danh hiệu, làm cho cả thế giới biết đến lại vô cùng khó khăn, phải có sách lược đúng đắn. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm được điều đó, chính là nhờ quy tụ được quanh mình những trí thức tinh hoa của đất Việt.

Nhắc đến “trí thức tinh hoa” vào tháng 8 này, lại nhớ đến nhà văn - nhà báo Hàm Châu. Vào một ngày đầu tháng 8 năm ngoái, sau khi vừa công bố tác phẩm lớn cuối đời của mình - “Ánh sáng nhân văn trong thế giới các nhà vật lý” (NXB Thế giới - 2016), anh Hàm Châu đột ngột “ra đi” một mình lặng lẽ trong căn phòng riêng ở Hà Nội!

Tròn một năm đã qua, từ ngày đó. Tôi nhắc đến anh Hàm Châu trong tháng 8 này, đâu chỉ vì ngày giỗ đầu của anh, mà chính vì những trang sách cuối đời của anh, cùng với bộ sách đồ sộ “Tinh hoa trí thức Việt Nam đương đại” (NXB Trẻ - 2014) dày 1.220 trang, gợi chúng ta nhớ đến những con người là một phần của lịch sử và nghĩ nhiều đến bài học của thời kỳ đầu Cách mạng. Mặc dù chủ đề chính của cuốn sách nói trên dày hơn 600 trang khổ lớn là chân dung, nhân cách các nhà vật lý nổi tiếng thế giới, nhưng hình như tác giả đã linh cảm cái giới hạn cuối cùng của đời mình sắp đến, nên đã không ngại “lan man” đến cả trăm trang sách giãi bày với bạn đọc, với hậu thế những trải nghiệm, những “bài học đường đời” của một “chứng nhân lịch sử”, trong đó sâu đậm nhất là những ký ức, những kỷ niệm thời vàng son của Cách mạng mùa Thu.

Có thể gọi Hàm Châu là một nhà báo có “thương hiệu” đặc sắc và là “chứng nhân lịch sử”, mặc dù khi Cách mạng Tháng Tám nổ ra, anh mới là cậu bé lên 10 tuổi, nhưng anh có may mắn hơn tất cả mọi người là sau đó, được quen biết, trò chuyện tâm tình với hầu hết những trí thức lớn của đất nước đã đi theo Cụ Hồ trong bước ngoặt lịch sử quan trọng của dân tộc.

Không phải ai cũng có may mắn quen biết với những tên tuổi đó như Hàm Châu và không phải ngẫu nhiên anh lại chọn “thâm canh” đề tài “những tinh hoa” của đất nước để trở thành một cây bút có “thương hiệu” chuyên viết về trí thức. Chính nhờ cái vốn văn hoá Đông - Tây mà anh hấp thụ được từ thuở ấu thơ trên hai vùng đất “địa linh nhân kiệt” (Nam Đàn - Huế) đã cho anh một tầm vóc có thể đối thoại thân tình với những nhân vật đã góp phần làm rạng danh đất Việt.

* * *

Trong làng báo Việt Nam, Hàm Châu thuộc lớp “lão làng”. Ông viết báo từ năm 22 tuổi, từng là phóng viên báo Hà Nội Mới, rồi được cử làm Tổng biên tập Tạp chí Tổ Quốc (cơ quan của của Đảng Xã hội Việt Nam), Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam, phóng viên cao cấp phụ trách báo Nhân dân cuối tuần… Ông đã viết hơn 2.600 bài báo bằng ba thứ tiếng Việt, Anh, Pháp và xuất bản hơn 10 cuốn sách… Cái vốn “văn hoá” mà Hàm Châu sở hữu, có thể ví như một gốc cây vững chãi mà cái mầm được sinh thành và nuôi dưỡng từ hai vùng “đất thiêng”. Anh quê ở làng Xuân Liễu (nay là xã Nam Anh - chỉ cách làng Kim Liên, quê Bác Hồ 5 km, và cách làng Đan Nhiễm, quê cụ Phan Bội Châu 3 km), huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, nhưng thuở nhỏ, anh học tiểu học tại École des Garcons (trường con trai) trong Đại Nội Huế. Anh có “duyên” với Huế như thế vì ông nội anh là cụ Phó bảng Nguyễn Văn Chấn đỗ kỳ thi Hội năm Thành Thái thứ 7, Ất Mùi (1894) và ông ngoại anh là cụ Vương Hữu Phu, đỗ Hội nguyên và Đình nguyên trong kỳ thi Hội và thi Đình năm Duy Tân thứ 4, Canh Tuất (1910), họ tên được khắc trên bia Văn Thánh - Huế. Cụ Hữu Phu không ra làm quan, thường được gọi là "cụ Song Nguyên" (Hội nguyên và Đình nguyên), hay "cụ Đình"…

Một tác giả như thế, ở tuổi bát tuần, mới đủ tầm hoàn thành hai tác phẩm cuối đời - hai cuốn sách đồ sộ:“Tinh hoa trí thức Việt Nam đương đại”“Ánh sáng nhân văn trong thế giới các nhà vật lý”.

Hai công trình lớn này chứa đựng một khối lượng kiến thức lịch sử và khoa học mà tác giả tích lũy cả một đời người, độc giả thì có lẽ phải đọc cả… năm mới thấm hiểu hết; ở đây, xin được trích dẫn những điều anh Hàm Châu “lan man” trong cuốn sách cuối đời liên quan đến Cách mạng Tháng Tám.

“…Chủ tịch Hồ Chí Minh, ở “cái thuở ban đầu dân quốc ấy / nghìn năm chưa dễ mấy ai quên”, đã quần tụ được xung quanh Người “thế hệ vàng” những trí thức tinh hoa đích thực của đất nước ta thuở ấy, những con người được đào luyện kỹ càng bằng cả hai nền văn hoá phương Đông và phương Tây, ở trình độ cao và rất cao, như Hồ Đắc Di, Tôn Thất Tùng, Trần Đại Nghĩa (kỹ sư chế tạo đạn bazoka, súng không giật, bom bay), Nguyễn Xiển, Hoàng Minh Giám, Tạ Quang Bửu, Bùi Kỷ, Đặng Thai Mai, Tôn Quang Phiệt, Nguyễn Văn Huyên, Trần Hữu Tước, Đặng Văn Ngữ, Phạm Ngọc Thạch, Nguyễn Văn Hưởng, Nguyễn Khánh Toàn, Bùi Công Trừng, Trần Văn Giàu, Lê Văn Thiêm, Nguyễn Khắc Viện, Phan Anh, Phan Mỹ, Phạm Huy Thông, Trần Đức Thảo, Hoàng Xuân Nhị, Cao Xuân Huy, Nguyễn Văn Tố, Đào Duy Anh, Lê Thước, Dương Quảng Hàm, Nguyễn Đổng Chi, Đặng Vũ Hỷ, Đỗ Tất Lợi, Vũ Văn Cẩn, Trương Công Quyền, Vũ Đình Hòe, Dương Đức Hiền, Đỗ Đức Dục, Nghiêm Xuân Yêm, Trần Đăng Khoa, Phạm Thiều, Trần Hữu Nghiệp, Nguyễn Thúc Hào, Nguyễn Lân, Nguyễn Mạnh Tường, Đào Văn Tiến, Nguyễn Văn Chiển, Nguyễn Thạc Cát, Đặng Phúc Thông, Đoàn Nồng, Phạm Đình Ái, Võ Quý Huân (kỹ sư luyện kim rời Paris về nước trên cùng một con tàu thủy với Bác Hồ năm 1946), Nguyễn Hy Hiền (tức Lê Tâm, kỹ sư sáng chế súng SS bắn cháy xe tăng Pháp trên chiến trường Nam Bộ - Giải thưởng Hồ Chí Minh), Nguyễn Trinh Cơ (bác sĩ phẫu thuật nổi tiếng, nhà văn), Lê Khắc Thiền, Hoàng Sử, Nguyễn Văn Tấn, Nguyễn Trinh Tiếp (người đã cùng kỹ sư Trần Đại Nghĩa sáng chế đại bác không giật DKZ bắn sập boong-ke Pháp ở trận Phố Lu, Phố Ràng - Giải thưởng Hồ Chí Minh), Lê Khả Kế, Đặng Chấn Liêu (nhà từ điển học) bác sĩ Nguyễn Thúc Tùng, Nguyễn Tài Chất (bác ruột giáo sư Nguyễn Tài Cẩn)…

Tôi cố ý “kể lể dông dài, dằng dặc” danh tính “dày đặc” “lê thê” các nhà trí thức cái thuở ban đầu dựng nước Dân chủ Cộng hòa và kháng chiến chống thực dân Pháp vô cùng hiểm nguy ấy, khi số phận của cả dân tộc, cũng như thân phận của mỗi con người phải “tôi rèn trong lửa đỏ và nước lạnh”, trải qua những phút giây sinh tử mất còn!…

Nhiều người trí thức trong số đó, giờ đây, nếu như tôi không cố gắng ghi lại theo trí nhớ mong manh, thì rất có thể bỏ sót, và, thế là từ nay về sau, chẳng còn ai nhắc tới họ nữa! Có mấy ai trong số ấy được đặt tên đường tên phố dù là ở một thị xã tỉnh lỵ xa xôi hay một thị trấn huyện lỵ nhỏ nhoi nào đó? Đã đành rằng nhiều nhà trí thức yêu nước nhưng không phải là người cộng sản như Nguyễn Xiển, Hoàng Minh Giám…, cũng đã được đặt tên đường tên phố, nhưng không ít người ngoài Đảng, có công với nước, còn bị lãng quên!”…

Xin đừng quên nhà báo Hàm Châu là một đảng viên có 60 năm tuổi Đảng. Chỉ trong một chú thích của “Lời nói đầu”, tác giả đã “kể lể dông dài” như thế! Quả là anh muốn gửi lại đời sau những điều tâm huyết - cũng có thể gọi là những “món nợ lịch sử”. Cũng trong chú thích này, ở đoạn trên, tác giả trân trọng nhắc đến một trong những con người “bị lãng quên” đó - luật sư Lê Huy Vân. Ông không chỉ là Tổng biên tập Tạp chí Tổ Quốc tiền nhiệm của Hàm Châu mà là “…một nhà trí thức lớn, yêu nước thầm lặng, là thành viên sáng lập, một cây bút chính của Tạp chí Thanh Nghị trước năm 1945. Sau Cách mạng Tháng 8, ông được bầu làm đại biểu Quốc hội khóa I của tỉnh Phúc Yên… là một đồng tác giả bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cùng luật sư Đỗ Đức Dục và cả với nhà văn Nguyễn Đình Thi…”.

Ở một đoạn sau, Hàm Châu nhắc đến GS. Nguyễn Thúc Hào “người thầy của các nhà khoa học nổi tiếng nước ta như Nguyễn Đình Tứ, Hoàng Tụy, Nguyễn Văn Hiệu, Vũ Đình Cự, Hà Học Trạc, Nguyễn Văn Hưởng, Nguyễn Văn Cung, Đinh Ngọc Lân, Nguyễn Hoàng Phương…” và thẳng thừng chất vấn:“Vậy thì tại sao ở thành phố Vinh không có phố Nguyễn Thúc Hào?”.

Cũng chính trong vài chú thích đầu sách “lan man” này, tác giả ghi lại cho chúng ta biết, trong Quốc hội khóa I năm 1946, Đảng Xã hội Việt Nam giành được 24 ghế, Đảng Dân chủ Việt Nam giành được 46 ghế đại biểu… Không chỉ có những con số và tên tuổi, Hàm Châu đã viết những dòng đầy cảm xúc về những con người thuộc “thế hệ vàng” đó:

“… Rời Paris, Tokyo lộng lẫy, hay giã từ cuộc sống “ô tô, nhà lầu” ở Hà Nội, Sài Gòn lên rừng xanh Việt Bắc hay ra rừng sác bưng biền, mang theo cả mẹ già, con dại, đi tham gia kháng chiến, đâu phải là chuyện dễ dàng? Lắm khi ở nơi “ve kêu vượn hú”, bỗng nhớ đến nao lòng một tô phở tái nạm gàu, một bát bún chả, hay một tách cà phê mỗi sáng!

Thế mà không ít trí thức tinh hoa yêu nước thuở ấy tập cuốc bộ trên những ngả đường đồi dẻo quánh bùn đỏ dính chặt đôi dép lốp cao su trong những ngày mưa rừng dai dẳng…

Tôi cảm thấy đôi mắt mình rớm lệ khi nhớ tới hình ảnh cụ Nguyễn Văn Tố, một nhà Đông phương học nổi tiếng của Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp, áo the khăn xếp, bị quân Pháp bắn chết lúc chúng nhảy dù xuống Bắc Kạn cuối năm 1947… Tôi cũng nhớ bóng dáng Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Văn Huyên khom lưng guồng xe đạp từ vùng Ngòi Quăng, Chiêm Hóa, Tuyên Quang, nhiều đoạn phải vác xe lên vai, lội qua dòng suối xiết, vào tận Thanh Hóa kiểm tra tình hình giáo dục, ở lại trong nhà tiến sĩ Nguyễn Mạnh Tường. Thế mà bữa cơm chiêu đãi khách hôm ấy, chỉ có bát canh rau muống nấu với cua đồng cùng mấy quả cà pháo muối mặn là “sang” nhất…”.

Ngay sau đoạn văn đầy cảm xúc này, tác giả lý giải cội nguồn tạo nên sức tập hợp những tinh hoa của đất nước vào công cuộc kháng chiến và kiến quốc:

“Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, nhà lãnh đạo thiên tài, “tận trung với nước, chí hiếu với dân”, đã thể hiện tinh thần đoàn kết chân thành, đầy trân trọng đối với bậc Đại Nho gia yêu nước đất Quảng, Huỳnh Thúc Kháng hay các nhân sĩ yêu nước như các cụ Bùi Bằng Đoàn, Phan Kế Toại, Võ Liêm Sơn, Bùi Kỷ, Vi Văn Định (Tổng đốc Thái Bình, nhạc phụ của các giáo sư Nguyễn Văn Huyên, Hồ Đắc Di, Tôn Thất Tùng), Hà Văn Đại (Phó bảng Nho học, bác ruột GS Hà Văn Tấn), Nguyễn Thúc Dinh (Phó bảng, Thượng thư, cha ruột GS Nguyễn Thúc Hào, Nguyễn Thúc Tùng)…”.

Trên đây chỉ là một phần nhỏ từ các trang chú thích “lan man” ở Lời mở đầu” cuốn sách. Những dòng chữ khiến chúng ta tưởng như được sống lại một thời trong sáng nhất ở đầu nguồn cách mạng. Có lẽ cũng trong dòng cảm xúc và ý tưởng đẹp đẽ này, ở chương sách “Đô thị cổ Blois và Cố đô Huế”, tác giả đã “lan man” rất xa đề, dành nhiều trang viết về nhà thơ Nguyễn Đình Thi, trong đó gợi nhắc đến các tác phẩm bất tử của ông như bài hát “Người Hà Nội”, bài thơ “Đất Nước”

“… Trời thu thay áo mới / Trong biếc nói cười thiết tha / Trời xanh đây là của chúng ta / Núi rừng đây là của chúng ta…/ Nước chúng ta / Nước của những người chưa bao giờ khuất…”

Mở trang sách của anh Hàm Châu, tôi nhẩm đọc mấy câu thơ của nhà thơ đồng tác giả với luật sư Lê Huy Vân, khi soạn thảo bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bảy thập kỷ trước, lòng bỗng xốn xang nhớ về một Mùa Thu đã xa; và chợt nghĩ: những trang sách vừa dẫn của nhà báo Hàm Châu cũng như bài thơ “Đất Nước” của Nguyễn Đình Thi đâu chỉ nhắc nhở chúng ta nhớ về Mùa Thu Cách mạng mà còn có sức khơi gợi suy ngẫm đến những vấn đề hệ trọng của đất nước hôm nay, trong đó có bài học về sức tập hợp của lãnh tụ anh minh và sự hội tụ nhân tài…

Nhà văn Nguyễn Khắc Phê

Theo: thv.vn

Tin xem nhiều

Công ty cổ phần Dây lưới thép Nam Định: Niềm tự hào của ngành công nghiệp thép

Hơn 30 năm nỗ lực cải tiến công nghệ, hoàn thiện quy trình sản xuất để làm ra những sản phẩm chất lượng, uy tín...

Công ty TNHH MTV phát triển đô thị & khu công nghiệp IDICO: Đầu tư để phát triển

Đầu tư để phát triển là phương châm xuyên suốt 25 năm hoạt động và trưởng thành của Công ty TNHH MTV Phát triển...

Công ty cổ phần giấy Hoàng Văn Thụ: Điểm sáng của ngành công nghệ giấy Việt Nam

Là “cái nôi” của ngành giấy Việt Nam, Công ty cổ phần Giấy Hoàng Văn Thụ không ngừng đẩy mạnh đầu tư máy móc...

Hợp tác xã chè thịnh an: Xứng danh chè Thái Nguyên

Được thiên nhiên ban tặng nguồn tài nguyên vô giá, cùng đôi bàn tay cần cù tỉ mẫn của người trồng chè, thời gian...

Công ty TNHH Công Nghiệp Ắc Quy Hải Phòng – HABACO: Nhà sản xuất ắc quy kín khí hàng đầu tại miền Bắc

Tích cực ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để tạo ra dòng sản phảm ắc quy kín khí (ắc quy khô) đảm bảo chất...

Nhà giáo - doanh nhân ngô thị tuyến: sắc - tâm - tài vẹn toàn

Gần 30 năm đồng hành cùng sự nghiệp giáo dục, hơn 15 năm xây dựng hệ thống Trường Mầm non - Anh ngữ quốc tế Nam...

TIN THƯƠNG HIỆU VIỆT

Banner bottom page 2
Banner bottom page